Iedere week een boek

Beschouwing door Frits Spits:

Stilleven van Binkie Bloemheuvel

Binkie Bloemheuvel heet ze. Haar voornaam herbergt al wat ze te schrijven heeft. Een stoer verhaal over een 28-jarige kunsthistorica met een zachte kant. Stoer omdat ze zich staande probeert te houden in een wereld waarin haar vriendinnen een relatie hebben, zwanger worden, maar waarin zij nog de goede weg moet vinden. Ook de ware liefde is ze nog niet tegengekomen. Maar wat dit verhaal zo verstild en indrukwekkend maakt is de liefde die ze uitdraagt voor haar moeder die schrijfster is. Als ze hoort dat ze kanker heeft moet ze huilen en beseft ze dat ze iemand kwijtraakt waar ze zielsveel van houdt. Na de dood van haar moeder is alles anders. Kerst, vakanties met haar vader in Griekenland. Ze mist haar moeder ontzettend. Als ze ontdekt dat ook zij schrijfster wil worden beseft ze dat dat de manier is om weer één te worden met haar moeder. Dat is ook de opdracht in dit boek: voor mijn moeder-altijd samen.

Naast dit verhaal valt ook de schrijfstijl van Binkie Bloemheuvel op. Ze strooit met kleine subtiele woordspelingen, verbindingen die mij als lezer van dit boek vaak deden glimlachen. Bijvoorbeeld: Ik schoof de tosti naar Zoë, wreef kort over haar rug en zei: ’Misschien moet je iets eten?’

“Rouw vreet aan me”, zei ze, terwijl ze met lange tanden een kruimel van de tosti at.
Rouw vreet aan haar en daarom eet ze niet. Ik zei het al: subtiel. Het is het debuut van Binkie Bloemheuvel. Ik ben nu al benieuwd naar nieuw werk van haar.

Stilleven van Binkie Bloemheuvel is een uitgave van Querido, Amsterdam/ Antwerpen 2026.

Ook voor nieuwe boekentips luister je naar CREAM.

Eerdere beschouwingen door Frits Spits:

Opstal van Judith Herzberg

Judith Herzberg. Ze is inmiddels op leeftijd. Haar naam heeft een bijna magische klank. De taal die bij haar hoort is ogenschijnlijk eenvoudig, maar vooral in wat er niet staat schuilt de waarde van haar woorden. Niet voor niets heeft ze zo’n beetje alle onderscheidingen die in de Nederlandse literaire wereld worden uitgereikt in de wacht gesleept. Daar hoort ook de P.C. Hooftprijs bij die haar werd toegekend in 1997. Judith Herzberg is bekend van haar toneelstukken Leedvermaak en Rijgdraad, maar ik ken haar toch vooral als dichter. Ze debuteerde in 1961 met de bundel Zeepost en nu is haar jongste bundel verschenen. Die heet Opstal. Die titel alleen al nodigt uit om daar het hoofd over te breken. Waarom heet die bundel zo? Omdat ze die gedichten nog ‘in huis’ had en nu eens eindelijk mee wilde verzekeren voor een bestaan ook als ze er niet meer is. Het is maar een gedachte die bij me opkomt. Als ik haar gedichten lees in deze bundel daagt ze me voortdurend uit om te doorgronden wat ze precies wil zeggen. En als ik haar denk te begrijpen gaat dat vaak gepaard met een gevoel van ontroering. Alleen haar openingsgedicht al vertelt zoveel. Dat er zoveel niet in haar hoofd past, waarbij ze de namen noemt van Karel de Grote, Hitler en Napoleon, maar dat er wel een ‘jij’ in past. Ik denk dan: van die ‘jij’ heeft ze heel veel gehouden. De wereld van Judith Herzberg is niet groot, ze beschrijft wat haar opvalt in haar eigen wereld en de wereld direct om haar heen. Een bezoek aan een psychiater bijvoorbeeld die ongevoelig is. Want als ze moet huilen is het meestal tijd om te gaan. Ze treurt om de dood van een vriend waarvan ze gehoopt had dat hij er tot het einde van haar leven zou zijn. Of die raadselachtige zin: Als ik ooit lief zal hebben/wil ik sterven. Zoveel dat me raakt als ik Judith Herzberg lees. Misschien vindt u het wel net zo mooi als ik.

Opstal van Judith Herzberg is een uitgave van De Harmonie

Altijd blijven groeten van Nicolien Mizee

Het is vooral haar manier van schrijven, de lichte toets die ze weet te raken met haar zinnen en woorden, die me vaak vrolijk stemmen als ik haar columns lees. Ze schrijft over alledaagse onderwerpen, over wie en wat ze in haar leven tegenkomt. Ook maakt ze duidelijk waar ze wel en niet van houdt. Niet van radiopresentatoren bijvoorbeeld die de hele tijd glimlachen en waarvan je een glimlach ook kan hóren. Dit soort observaties maken haar columns, want dat zijn het, tot verwennerij voor je ogen. Nicolien Mizee spaart zichzelf beslist niet en gaat ook vaak bij anderen te rade. Zo vraagt ze in haar column Hun Hebben aan diverse kennissen of ze zouden kunnen trouwen met een partner die ‘hun hebben’ zegt. De meesten antwoorden van niet, maar haar oudste zus reageert met: ‘Ja hoor, als het verder een leuke vent is.’

Door onderwerpen op deze wijze te benaderen maakt ze duidelijk dat ze ook niet alles zeker weet. Graag bij anderen te rade gaat en haar eigen oordeel desnoods wil bijstellen. Ze heeft een open oog voor de wereld, in haar beschrijvingen lees ik oprechte belangstelling voor anderen. Die ze bovendien altijd wil blijven groeten.

Nicolien Mizee (1965) volgde een opleiding aan de Schrijversvakschool. Haar faxen aan haar docent Ger Beukenkamp die gebundeld zijn uitgegeven in 2017 hebben haar beroemd en geliefd gemaakt. Daarvoor ontving ze ook de Henriëtte Roland Holst Prijs. Haar columns verschijnen in NRC en Trouw.

Altijd Blijven Groeten van Nicolien Mizee wordt uitgegeven door Nijgh & Van Ditmar.

Mensen als zonnen en mensen als manen van Xillan Macrooy

In augustus van dit jaar verscheen de vijfde druk Mensen als zonnen en mensen als manen van de Surinaamse schrijver Xillan Macrooy (1993), de tweelingbroer van zanger Jeangu Macrooy. Het is geen wonder dat dat boek zoveel succes heeft. Het vertelt hoe ingewikkeld het is om in Suriname te laten weten dat je homoseksueel bent. Lanny, de ene helft van een tweeling vertelt het verhaal.  Hij ontdekt aan het eind van zijn puberteit dat hij op jongens valt, en wat hij nooit vermoed had zijn broer Alvan ook. Lanny heeft er veel moeite mee, voelt dat hij aan de maankant van het leven staat. De zon is niet voor hem weggelegd. De strijd die hij moet voeren, het leren omgaan met zijn geaardheid in een land dat daar nog veel moeite mee heeft is buitengewoon indringend geschreven, in een sprankelende stijl, vernieuwende taal, waarin Grindl-communicatie en flashbacks zorgen voor versnellingen die het lezen tot een avontuur maken.

Lanny komt uiteindelijk in Nederland terecht, net als zijn broer trouwens en kan daar gelukkig zijn met zijn liefde, maar als hij zijn familie bezoekt in Suriname en vertelt dat hij homoseksueel is blijkt dat voor de mensen die van hem houden tenslotte geen probleem is. Zijn oma zegt het zo: ‘Wanneer ik jou en Lee zo samen zie, kan ik maar één ding denken: God is daar, want God is liefde, dus ik heb mijn taak volbracht.’

Een indringend boek dat terecht zo succesvol is.

Mensen als zonnen en mensen als manen van Xillan Macrooy wordt uitgegeven door Blauw Gras.

De Ravijnenvuller van Guido van Heulendonk

Guido van Heulendonk, zijn echte naam is Guido Beelaert, geboren in het Belgische Eeklo, is een schrijver waarvan de boeken door de literaire pers hoog gewaardeerd worden. Dat geldt ook voor zijn nieuwste boek De Ravijnenvuller. Eduard Bottelaer, hij komt vaker voor in het werk van Van Heulendonk, is een zeventiger die vroeger vertegenwoordiger was van een koekjesfabriek en een toneelspeler waarvoor het succes niet was weggelegd. Overal ziet hij nu ravijnen Hij komt ze tegen in boeken en in kranten.  Ravijnen zijn een metafoor voor verschillen tussen mensen bijvoorbeeld. Arm of rijk. Jong of oud. Die verschillen moeten weg. Die ravijnen moeten gevuld worden. Hoewel Bottelaer heel goed weet dat hij daartoe niet in staat is wil hij dat wel. Juist dat verschil tussen waar hij ten diepste naar verlangt en de bittere werkelijkheid, nu ontdek ik warempel ook een ravijn, zorgt bijna letterlijk voor diepgang. Hij reist voor zijn 85-jarige tante Mimi naar Lourdes om een brief naar Maria te brengen. Hij heeft die brief in het Klein Officie van de H. Maagd Maria en de Boetpsalmen opgeborgen, maar op de éen of andere manier is hij die kwijtgeraakt. Dat boek is het eigendom geweest van Zuster Mechtildus. Bottelaer gaat terug naar België en besluit via Lappion ( dat ligt ten noorden van Reims) te reizen om daar de geest van Mechtildis tegen te komen. Zijn Maria als het ware. Mechtildis had haven en goed verlaten om vergeten te worden. Ze was, zo schrijft Van Heulendonk, opgegaan in totale spoorloosheid, in het ravijn van de vergeetput terecht gekomen.

Eenmaal in Lappion verneemt Bottelaer dat zijn tante Mimi terminaal is. Hij wil nu zo snel mogelijk terug naar huis. Maar of dat lukt?

Een boeiend verhaal is De Ravijnenvuller zeker, en wat met name opvalt is dat Van Heulendonk niet alleen een hele goede schrijver is, maar ook een geestige. Meerdere malen moest ik lachen om wat hij schreef. Bijvoorbeeld om een recensie over zijn toneelspel die hoofdpersoon Bottelaer zich herinnert: ‘ Bottelaers spel wordt met de jaren genietbaarder. Maar dan op dezelfde manier als jicht genietbaarder wordt: je leert ermee leven.’ Wrang en geestig tegelijk. Het zegt alles over de stijl van Van Heulendonk.

De Ravijnenvuller van Guido van Heulendonk wordt uitgegeven door De Arbeiderspers.

Ook voor nieuwe boekentips luister je naar CREAM.

Johnnie Walker van Connie Palmen

In haar nieuwste roman blijft Connie Palmen dicht bij haar eigen leven. Dat maakt het soms lastig om te bepalen of ze werkelijk een roman heeft geschreven of toch een autobiografie. Is het van belang? Niet echt. Wat ze te vertellen heeft over de ik in haar boek geeft vooral inzicht haar beleving van het schrijverschap. Voor haar liggen scheppen en vernietigen dicht bij elkaar. Het verschil tussen schrijver en een moordenaar is minder groot dan we denken. De Johnnie Walker-whisky maakte haar niet alleen tot een slaaf van de drank, maar ze wist ook dat die haar kon vernietigen. Dat vooral is het centrale thema van haar boek dat het goede het kwade nodig heeft.
In haar als schrijver is alles aanwezig, zo schrijft ze, de verwantschap met de verrader en de moordenaar, maar ook die met God en de tovenaar. Mijn vraag is wel of ze wil dat het goede uiteindelijk winnen moet. Of stelt ze vooral vast?

Hoe dan ook. De wijze waarop Connie Palmen mij als lezer probeert uit te leggen hoe ze tot deze conclusie is gekomen, is even spannend als de ontdekkingstocht die zij zelf heeft ondernomen. Ze doet dat op een wijze waarvan ik als lezer niet los kan komen. Haar zinnen lees ik, herlees ik als ik ze niet meteen helemaal snap, maar vooral geniet ik van haar taalvirtuositeit en haar grote wijsheid, waarbij ik, ik zeg het hier eerlijk, mijn uiterste best moet doen om er met mijn verstand bij te kunnen. Maar als ik denk dat me dat lukt maakt Connie Palmen lezen onbeschrijfelijk gelukkig.

Johhnie Walker van Connie Palmen wordt uitgegeven door Prometheus.

Ook voor nieuwe boekentips luister je naar CREAM.

Aluminiumfolie van Ivar van der Walle

Wat het is met gedichten die me aanspreken? Eigenlijk kan ik dat nooit goed uitleggen. Het is een wind die ik nog niet eerder voelde, een licht dat anders valt, een beweging die me onbekend is, een betekenis die ik vermoed. De poëzie die theatermaker en nu ook dichter Ivar van der Walle (1998) schrijft draagt dat alles aan. Hij schrijft zinnen die ik nog nooit zo ben tegengekomen, wat te denken bij voorbeeld van de zin Wanneer ik een zoon krijg/maak ik van hem een rol aluminiumfolie. Dan wil je toch verder lezen. Dan wil je toch weten wat hij precies bedoelt. Zou hij bedoelen dat hij zijn zoon wil beschermen? Dat ik het wil snappen, dat ik wil begrijpen wat de dichter me wil zeggen maakt gedichten spannend. De bundel staat vol met deze soms grappige, soms tedere, maar ook wel schurende zinnen. Nog een voorbeeld? Met zonder jou, omdat het zo goed/met zonder ons was wil ik samen/met zonder jou. In mijn binnenste metsel ik muren/met zonder kieren om briefjes/met zonder geheimen doorheen te sturen. Dat spel met de woorden met en zonder maakt de pijn voelbaar van gemis en is ook een uiterste poging om de band met een geliefde niet te verbreken. Althans dat dacht ik toen ik deze wonderlijke zinnen las. Maar misschien heb ik ongelijk en bedoelt de dichter iets heel anders. Is dat erg? Integendeel. Dat is wat het lezen van poëzie tot zo’n avontuur maakt.

Aluminiumfolie van Ivar van der Walle wordt uitgegeven door Nijgh & van Ditmar

Ook voor nieuwe boekentips luister je naar CREAM.

De klopjacht op de sneer van Lewis Carroll, vertaald door Robbert-Jan Henkes

Lewis Carroll (1832-1898) schreef natuurlijk het onvergetelijke Alice in wonderland, maar van zijn hand is ook The hunting of the snark dat in het Nederlands nu vertaald is door Robbert-Jan Henkes. Een bijna onmogelijke opdracht, omdat het verhaal niet alleen van achteren naar voren is ontstaan, maar ook een inventief spel is met de Engelse taal. Maar Robbert-Jan Henkes heeft het toch op bewonderingswaardige wijze voor elkaar gekregen het om te zetten in een Nederlands dat kan wedijveren met de speelsheid van het Engels van Carroll. Waar het over gaat? Over een sneer die al dan niet gevangen moet worden. Wat een sneer is? Dat is een buitengewoon moeilijke vraag, waarvan ook de hoofdrolspelers wel het antwoord zouden willen kennen. Of het nu de belleman is of de hoedbandenier, de beursspeculant, de bakker, de bever of de beenhouwer. Of ze er uiteindelijk achter komen? In de hoop dat u mij geen sneer geeft, raad ik u toch aan dit buitengewoon vermakelijke boek zelf te lezen. Misschien dat u het mij dan kan vertellen.

De klopjacht op de sneer van Lewis Carroll, vertaald door Robbert-Jan Henkes wordt uitgegeven door uitgeverij Van Oorschot.

Ook voor nieuwe boekentips luister je naar CREAM.

Waar Wil Je Liggen? - Vonne van der Meer

Vonne van der Meer (1952) is een schrijfster waarin het geloof, ze bekeerde zich in 1994 tot het katholicisme, altijd een rol van betekenis speelt, maar nooit opdringerig, eerder in een oprecht beleven van Gods aanwezigheid. Zo ook in haar nieuwste boek Waar Wil Je Liggen? waarin de hoofdpersoon Vera te laat komt om nog afscheid te nemen van haar zusje Brigitte die ziek is geworden en met wie ze een hechte band heeft. Vera bereidt een toespraak voor de crematieplechtigheid voor. Als ze die schrijft dwarrelen allerlei gedachten aan vroeger door haar hoofd, aan haar moeder bijvoorbeeld, die eerst getrouwd was met een man die fout leek in de oorlog. Zij knipte hem na de oorlog van alle foto’s af. Vera had het onderzoek naar het verleden van haar moeder en het blad De Gil dat haar man redigeerde graag met haar zusje gedaan. Ze mist haar. En ze is niet aanwezig. Dat is het belangrijkste thema van dit ontroerende boek: dat je geen zeggenschap hebt over de aanwezigheid van de doden. Het is te hopen dat ze zich op een zeker moment weer melden.

- Frits Spits

Waar Wil Je Liggen? door Vonne van der Meer is een uitgave van Atlas/Contact.

Ook voor nieuwe boekentips luister je naar CREAM.

Vetrokken Vrienden - Youp van 't Hek

Dat mag ik toch wel zeggen? Dat ik vanaf het eerste moment dat ik kennis maakte met cabaretier Youp van ’t Hek hem in mijn hart gesloten heb. En heus niet alleen omdat hij ongeëvenaard grappig is, ook niet omdat zijn theatervoorstellingen me meer dan eens lachkrampen bezorgde, neen, het is iets anders. Dat ‘andere’ dat altijd onderhuids in zijn programma’s aanwezig was en in zijn columns nog altijd meetrilt. Wat dat is? Dat is wie Youp van ’t Hek volgens mij ten diepste is. Een gevoelsmens, die nog altijd hunkert naar een betere wereld en trouw blijft aan de mensen die hij liefheeft. In dat licht moet je Vertrokken Vrienden van hem ook lezen. Een waardig, licht getoonzet, nooit sentimenteel, afscheid van mensen die veel voor hem betekend hebben. Zoals zijn impresario Joop Koopman, zijn uitgever Thomas Rap, één van zijn leermeesters, cabaretier, pianist maar ook wetenschapper Pieter van Empelen en Roel Petter, de broer van zijn vrouw Debby. Ze zijn vertrokken, maar dankzij dit mooie boekje van Youp van ’t Hek, blijven ze voor altijd in zijn en onze gedachten.

- Frits Spits

Vertrokken Vrienden van Youp van ’t Hek is een uitgave van Thomas Rap

Bloedeigen - Margo Hoogenberk

U moet van me aannemen dat het niet vaak gebeurt. Maar toen ik de laatste hoofdstukken las van het boek Bloedeigen van Margo Hoogenberk, ze is van 1984, stonden de tranen in mijn ogen. Zij vertelt het verhaal vanuit verschillende hoofdpersonen, maar waar het toch vooral om draait is de adoptie van een meisje dat door een Nederlands echtpaar is geadopteerd. Ze gaven haar de naam Hebe. Het is alsof Hebe altijd gevoeld heeft dat ze niet hoorde in het land waarin ze opgroeide. Misschien was het ook daarom dat ze zich niet wilde binden, niet wilde trouwen, geen kinderen krijgen. Als haar adoptievader die bij haar adoptiemoeder was weggegaan haar brieven schrijft om te proberen te herstellen wat in de relatie met zijn adoptiedochter was misgegaan zet hij haar op het spoor van waar ze werkelijk vandaan komt. Uiteindelijk vindt ze in Griekenland de familie waarvan ze deel uitmaakt. Hartverscheurend.

- Frits Spits

Bloedeigen van Margo Hoogenberk is een uitgave van Uitgeverij Van Oorschot.

Ook voor nieuwe boekentips luister je naar CREAM.

Alles voor de Reis - Adriaan van Dis

Het is niet wat ik lees, het is meer wat ik ervaar als ik het nieuwste boek van Adriaan van Dis Alles voor de Reis lees. Ik ervaar zijn onmetelijke verdriet over het lot dat zijn geliefde Eefje te wachten staat. Zij zal sterven aan de gevolgen van kanker. In de laatste periode van haar leven ligt ze in een hospice waar de schrijver bijna geen moment van haar zijde wijkt. Ondertussen verleiden ze elkaar om in gedachten reizen te maken naar perioden waarin ze gelukkig waren en ook daadwerkelijk gereisd hebben. Door al die verhalen schemert de grote liefde, maar ook het geheimzinnige van de relatie omdat er ook nog een Ander is. Adriaan van Dis heeft woorden gevonden voor zijn groot verdriet en voor zijn groot gemis. Ik hoop dat dit boek hem zal troosten. Mij gunde het zicht op een verliefde man en een verliefde vrouw in een betoverend avondlicht.

- Frits Spits

Alles voor de Reis van Adriaan van Dis is een uitgave van Atlas Contact.

Tussen Ons - Astrid Verplancke en Maud Vanhauwaert

Zelden las ik een prentenboek dat in zulke liefdevolle bewoordingen en met zulke verfijnde, zacht gekleurde tekeningen duidelijk maakt waar het in het leven om gaat. Om de liefde die in een eeuwige ommegang verder wordt gedragen van ouders naar kind. De tekeningen zijn van de Belgische tekenaar, graficus en schilder Astrid Verplancke (1992) die in haar illustraties de kwetsbaarheid maar ook de kracht van de mens samenbrengt. De breekbare, uitzonderlijk mooie teksten zijn van de Maud Vanhauwaert (1984) die naast dichteres ook theatervoorstellingen maakt. Met haar werk verdiende al vele prijzen , waaronder in 2020 de Jan Campertprijs.

- Frits Spits

Tussen Ons, een klein handboek voor het leven van Astrid Verplancke en Maud Vanhauwaert is een uitgave van Lannoo in België.

Naima en Karim - Hassnae Bouazza

Mag ik u voorstellen aan Naima. Ze is een zelfstandige vrouw, die graag op zichzelf staat en in haar geboorteland Marokko vooral haar eigen keuzes wil maken. Dan ontmoet ze Karim, ook een Marokkaan, maar werkzaam in Nederland. De verschillen die er ogenschijnlijk tussen hen bestaan smelten als ze ontdekken dat ze van elkaar houden. Naima is bereid om in te leveren op haar zelfstandigheid voor de liefde voor Karim, terwijl Karim niets liever wil dan de rest van zijn leven bij Naima zijn. Hij is maar al te graag bereid om daarvoor terug te keren naar Marokko. De liefde die sterker is dan alles wat de hoofdpersonen zich hadden voorgenomen. Een boek waarin bewezen wordt dat je veel kunt regisseren maar de liefde niet.

- Frits Spits

Naima en Karim, een liefdesverhaal in Marokko door Hassnae Bouazza. Een uitgave van Prometheus.

Luchtplaats - Herman Koch

Misschien komt het wel door zijn televisieverleden dat ik altijd weer nieuwsgierig ben naar een nieuw boek van schrijver Herman Koch (1953), maar ik denk toch dat ik vooral ben gevallen voor zijn literaire talent dat ten volle tot wasdom was gekomen in zijn roman Het Diner uit 2009. Luchtplaats, geschreven in 2024, is het meest recente boek dat ik van hem las. Het verhaal van de levensgevaarlijke misdadiger Derek L. wordt verteld vanuit het perspectief van een schrijver, zijn vrouw die werkzaam is bij de politie, hun zoon Niek, vanuit de misdadiger zelf. Die luistert naar de naam Derek. Als je zijn verhaal leest lijkt het alsof zelfs de zwaarste misdaad acceptabel is. Dat zorgt voor een verwarring bij de andere hoofdpersonen en niet in de laatste plaats bij mij als lezer. Natuurlijk doet Koch dat expres. Hij zal toch niet willen zeggen dat in ieder van ons een misdadiger schuilgaat?

- Frits Spits

Luchtplaats van Herman Koch is een uitgave van ambo | anthos.

De Dichter en de Duivel - Lieke Marsman

Veel te vroeg, op 35-jarige leeftijd is dichteres Lieke Marsman overleden. Haar allerlaatste bundel De Dichter En De Duivel bewijst nog eens extra hoe groot dat verlies is. Maar tegelijkertijd is die bundel ook een troost. Omdat wat Lieke Marsman geschreven heeft zich heeft losgezongen van de tijd. Ze vertelt ons hoe belangrijk, de kunst is in een samenleving waarin het zakelijke, het eigenbelang, het gebrek aan empathie een steeds minder belangrijke rol speelt. Ze daalt af naar de hel waar ze duivel ontmoet, maar trekt tenslotte de conclusie dat de hel ook bovenaards bestaat. De dichteres wijst ons op de mogelijkheid om met oprechte taal een paradijs te scheppen. Dat heeft ze gedaan. Haar bundel lezen is een paradijselijke ervaring.

- Frits Spits

De Dichter en de Duivel van Lieke Marsman is een uitgave van Uitgeverij Pluim.