Het Amstelpark op frequentie

Het is zondag. Voor het eerst stap ik Het Glazen Huis binnen, midden in het Amstelpark. Ik weet wat me te wachten staat: een sonische installatie van Henk Schut. Het huis blijkt onderdeel van Zone2Source, een proeftuin voor kunst en ecologie. Het park zelf is sinds kort een Zoöp, een samenwerkingsvorm waarin niet alleen mensen, maar ook planten, dieren, schimmels en andere levensvormen een stem krijgen. Op 4 oktober 2025 ondertekenden Zone2Source en de Gemeente Amsterdam samen met het Zoönomisch Instituut een overeenkomst om het Amstelpark te beheren als de eerste publieke Zoöp. Fascinerend, absoluut. Maar eerlijk is eerlijk: daar ben ik vandaag niet voor gekomen. Ik ben hier voor Henk Schut.

Ik ken zijn werk. Eerder zag ik The Singing Parliament bij Nest in Den Haag: 150 luidsprekers, precies zoveel als er zetels zijn in de Tweede Kamer, elk met een eigen stem. Een geluidslandschap waar je doorheen kunt lopen, zitten, liggen.  In het Amstelpark heeft Schut die vraag verplaatst, van parlement naar landschap. De installatie draagt de onuitspreekbare titel 52°19’43”N 4°53’34”E, de exacte coördinaten van Het Glazen Huis. Wat volgt is een 60-kanaals geluidsinstallatie die het park zelf tot orkest maakt.

Schut omschrijft het werk zo: “In een wereld die steeds meer verstrikt raakt in crisissen en ecologische ontwrichting, onderzoekt mijn werk nieuwe sonische oriëntaties en verborgen resonanties. Het nodigt uit tot afstemming op het subtiele, het over het hoofd geziene en het ongehoorde.”

De installatie ontvouwt zich als een ruimtelijke ervaring waarin menselijke, niet-menselijke en anorganische elementen elkaar ontmoeten. Resonantie wordt hier een vorm van politiek, maar dan zonder woorden.

Binnen loop ik vrijwel meteen tegen twee roestige stalen platen aan. In elke plaat zit een zogeheten exciter: een klein vibratiemotortje. Schut komt naar me toe, glimlacht, en zegt: “Dit is de frequentie van de aarde. Leg je hand er maar op.” Ik doe wat hij zegt. De plaat trilt. Licht, constant. Verrassend aangenaam. Later vertelt hij dat ook ons brein op deze frequentie beweegt. Ik voel mezelf letterlijk afstemmen op de ruimte.

Het geluid zwelt aan. Takken, bladeren en dennenappels liggen als losse partituren op een rubberen klankkast. Alles in de installatie staat in directe verbinding met sensoren buiten. Verandert er iets in het ecosysteem van het park, dan vertaalt dat zich naar binnen.

Geluid is tenslotte vibratie. Op elk glazen paneel zit een exciter: het glas vangt signalen van buiten op en begint zelf te resoneren. Dof. Diep. Je begrijpt onmiddellijk dat je hier dingen hoort die normaal buiten je waarneming vallen. En toch, of misschien juist daarom, werkt het kalmerend. In de ruimte ernaast klinken geluiden van vleermuizen, afkomstig van een kolonie onder de nabijgelegen A10. De ultrasone frequenties zijn vertraagd en naar beneden gehaald. Eerst denk ik dat het kleine vogels zijn. Dan dringt het door. Vleermuizen. Ik ga liggen op een van de dikke kussens op de vloer, sluit mijn ogen, en laat het geluid over me heen komen.

Het idee dat je naar de klanken van de aarde luistert klinkt misschien zweverig. In de praktijk is het vooral rustgevend. Aards, letterlijk. In 52°19’43”N 4°53’34”E verschuift de aandacht van kijken naar diep luisteren. Trillingen uit de bodem, resonanties van wortels en schimmels, het gezoem van micro-organismen, een verborgen ecologie wordt hoorbaar. Zestig audiokanalen zijn verdeeld over de glazen structuur, waardoor het gebouw een luisterinstrument wordt. De software die het geluid aanstuurt is gebaseerd op live bodemmetingen, open-sourced datasets uit het Amstelpark en actuele atmosferische data van nabijgelegen meetpunten.  Het is een werk dat zich niet laat consumeren in één bezoek: wie blijft, hoort meer en wie terugkomt, hoort iets anders.

📍52°19’43”N 4°53’34”E is nog te zien tot en met 25 januari in Het Glazen Huis, Amstelpark, Amsterdam. Een absolute aanrader.